Verdwijnpunt

‘Ik wil Parijs verbijsteren met een appel.’
- Paul Cézanne

Billy Collins

U dacht dat het niet meer was dan een potloodstip
zoals academiestudenten midden op het doek plaatsen
voordat zij aan de schuur, de koeien en de schoven begonnen,

of anders het punt waar de treinrails samenkomen
de plek waar machinisten naar turen vanuit hun cabine
die door de zinderende prairie
de dimensies uit dendert

Maar hier sta ik op het verdwijnpunt
terugkijkend naar alles wat op mij inzoomt,
schuren, koeien, rails, hooibergen, boeren, de hele mikmak
slinkend tot alles hier in dit gaatje verdwijnt
alsof het wordt aangetrokken door een horizontale zwaartekracht.

Ik ben de catcher achter de thuisplaat van de wereld,
de wetenschapper die een lekje in de werkelijkheid onderzoekt.

Ik zie hoe de geschiedenis van de bouwkunst zich oplost
in louter rechte lijnen die zichzelf ontvluchten
als mannen die vlam hebben gevat.
Alle standbeelden sinds Phidias komen hier samen.
Stel u een tijdperk voor dat al zijn eigen feiten
uit de encyclopedie kan verzwelgen.

Ik ben beland in de meetkundige hemel
waar elke ooit gestarte lijn zou willen zijn.
Hier verdwijnen zelfs uit tekeningen de verdwijnpunten.
En als u mij niet gelooft, moet u maar eens
kijken waar het perspectief van uw garage eindigt.

Wel eens gehoord van een appel die Parijs verbijsterde?
Dit hier is de neus van de mier die het universum opsnoof.

vertaling: Kees van Kooten

Vanishing Point

‘With an apple I want to astonish Paris.’
- Paul Cézanne

Billy Collins

You thought it was just a pencil dot
art students made in the middle of the canvas
before they started painting the barn, cows, haystacks,

or just a point where railroad tracks fuse,
a spot engineers stare at from the cabs of trains
as they clack through the heat of prairies
heading out of the dimensional.

But here I am at the vanishing point,
looking back at everything as it zooms toward me,
barns, cows, tracks, haystacks, farmers, the works,
shrinking, then disappearing into this iota
as if pulled by a gravity that is horizontal.

I am the catcher behind the home plate of the world,
a scientist observing a little leak in reality.

I watch the history of architecture narrow down
to nothing, all straight lines rushing away from
themselves like men who have caught on fire.
Every monument since Phidias converges on this speck.
Imagine a period that could swallow all the sentences
in an encyclopaedia

I have reached the heaven of geometry
where every line in every theorem aspires to go.
Even the vanishing points in drawings vanish here.
And if you do not believe me, look at where
the tangents of your garage are aimed.

You have heard of the apple that astonished Paris?
This is the nostril of the ant inhaled the universe.

Het verdwenen verdwijnpunt

Kees van Kooten uit de bundel: 'Kees van Kooten en de poëzie van Billy Collins Zo wordt u gelukkig'

‘Ik ben mijn eigen verdwijnpunt geworden’. Zeggen veel mensen van boven de zestig met een naar mededogen of tegenspraak hengelende glimlach, wanneer zij uw verjaardag hebben vergeten, op zoek zijn naar hun leesbril of in de parkeergarage niet meer weten waar hun auto staat.
maar hier is de dichter allesbehalve in een verdwijnpunt veranderd. Integendeel: hij heerst er over! Eindelijk bevindt hij zich geestelijk op de zo vurig begeerde, enig juiste plek, die hij tot nu toe onbereikbaar achtte.
Hoe bestaat het. Het bleek gewoon een kwestie van hypergeconcentreerd kijken te zijn.
Dit is het vijfde gedicht in deze bundel en hopelijk begint u de signatuur van Billy Collins te herkennen. Hij spiegelt het alledaagse aan een wereld die ooit en ergens heeft bestaan of aan een wereld die nooit en nergens heeft bestaan en dan gunt hij de lezer bovendien nog de bonus van een paar werelden extra.
Collins toont ons als het ware een kaart waarop te zien is hoe wij van A naar B kunnen komen, maar realiseert zich dan onmiddellijk hoe saai en voorspelbaar die reis zal zijn, dus nodigt hij ons uit om opzettelijk met hem mee te verdwalen en samen geen idee te hebben waar jullie zullen belanden. De lezer is meer dan een metgezel. Je wordt zijn withness, om het eens sektarisch te zeggen.
Wanneer je de regel ‘ik ben de catcher achter de thuisplaat van de wereld’ leest, denk je meteen aan J.D. Salinger met zijn Vanger in het koren. (Ik heb ‘catcher’ onvertaald gelaten, omdat het gebruik van het Hollandse ‘achtervanger’ zou resulteren in tweemaal het woordje ‘achter’: de achtervanger achter het thuishonk, de thuisplaat, van de wereld. Je zou dat wel kunnen vermijden door te zeggen: de achtervanger bij de thuisplaat of op het thuishonk, maar dat wringt, omdat de lezer in dit geval met zijn neus op het expres vermeden dubbele woordje ‘achter’ wordt gedrukt, waardoor dat nu ontbrekende tweede ‘achter’ er als het ware des te nadrukkelijker wel staat. Iedereen die iets van baseball weet zal dan immers verzuchten: ‘Een mooie achtervanger, die bij in plaats van achter de thuisplaat staat’)
In het nummer van The New Yorker van 8 februari 2010, dat een week na de dood van Salinger verscheen, stond een pijnlijk in memoriam dat was geschreven door de hoogbejaarde en zeer vitale Lilian Ross; veertig jaar lang de minnares van William Shawn, destijds de hoofdredacteur van The New Yorker en opvolger van de legendarische stichter Harold Ross.
In datzelfde nummer van The New Yorker wijdde Adam Gopnik een tedere necrologie aan J.D. Salinger en onmiddellijk daarna volgt dan het ijdele stuk van Lilian Ross, die zich verstout te schrijven:
‘Hij hield van zijn leven in New Hampshire, maar hij gunde zichzelf regelmatig het plezier en de ontspanning van een tripje naar New York, om met mij en Bill (William) Shawn, sind vele jaren de hoofdredacteur van dit weekblad, intiem te dineren. In een brief die hij stuurde nadat wij gedrieën voor het laatst waren samen geweest,schreef hij: “Nu kan ik er weer jaren tegen. Ik voelde mij zó op mijn gemak bij jullie.”’
Dankbaar ben ik die snoefster van een Ross dan weer wel voor de uitspraak van Salinger die zij citeert: ‘Het kost mij ten minste een uur om in de juiste stemming te komen nadat ik mij aan mijn schrijftafel heb gezet. Alleen al het afleggen van mijn diverse maskers kost mij een uur of meer.’