Gabriël Metsu 'Een brieflezende vrouw'
 |
Misschien glijdt er wel nergens een cello-zwaan mooier over het piano-water dan
in Le Cygne/ De Zwaan – deel XIII van Le Carnaval des Animaux – van Camille
Saint-Saëns. Luister tijdens het lezen van dit gedicht naar: ‘Le Cygne’ van Camille Saint-Saëns. |
De Zwaan en het Water
- de VondelVariant -
(bij het schilderij ‘Een brieflezende vrouw’ van Gabriël Metsu)
Chris den Engelsman
het
kwikzilveren daglicht overstroomt haar verspreid
zich over het schilderij
wordt weerkaatst door de stof
in wit
en geel is zij verlieft op een jongeling van Metsu
en zal pas weer
bewegen wanneer haar brief uit is:
… hy zal noch schooner zijn in't oogh,wanneerze ontwaek
uit haeren zoete
droom dan zullenze albewogen
de ziel zien speelen in den spiegel van
haere oogen
een hemelsch diamant als flonkrende gestarnt
de schaduwe en het licht op doeken en panneel
't een steekt op't
ander af de schaduwen verdiepen
het licht verheft zich 't eene deel
behoeft het andere ...
geschilderd met gevoel voor maat en verhouding
omhelzens waerdigh
van het leven niet verscheelt
aan hun oog voor bij 't woelige zeeschap.
In twee varianten op de gedichten 'Het Water en de Zwaan' en 'De
Zwaan en het Water' zijn de teksten die Hij schrijft en die Zij leest
vervangen door 'literaire ready mades'.
In de BouquetreeksVariant zijn de
ready mades afkomstig uit verschillende delen van de Bouquetreeks.
In de
VondelVariant zijn de ready mades afkomstig uit verschillende gedichten van
Joost van den Vondel. Helemaal onderaan deze pagina vindt u de oorspronkelijke
gedichten van Vondel vergezeld van enkele illustraties.
De reeks Het Water en De Zwaan // De Zwaan en het Water bestaat nu uit de
volgende gedichten:
Het Water en de
Zwaan
Het
Water en de Zwaan De BouquetreeksVariant
Het Water en de Zwaan
De VondelVariant
De Zwaan en het
Water
De Zwaan en het
Water De BouquetreeksVariant
De Zwaan en het Water
De VondelVariant
 |
 |
 |
|
|
|
 |
 |
|
 |
 |
|
.jpg) |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
.jpg)
Poezië van Vondel van waaruit de 'readymades' gebruikt in bovenstaand gedicht afkomstig zijn, plus bijbehorende illustraties en nog een paar extra.
Joos Winghe "Alexander de Grote, Apelles en Campaspe"
* Apelles schildert Campaspe, de favoriete concubine
van Alexander de Grote.
Alexander merkt dat zijn hofschilder heimelijk verliefd is op zijn model en
zal
na de voltooiïng van het
schilderij, Campaspe aan Apelles schenken ...
De slaepende Venus van Filips Koning
Omne tulit punctum qui miscuit
utile dulci
Joost van den Vondel
Zoo raeckt Apelles* geest de bitse Nijt te boven.
1
Wanneer men 't ziet is 't met vertrouwen en gelooven
Schoon omgekomen, daer het werk den meester prijst.
Dit werk behoeft geen goude of diamante lijst,
Noch leent van buiten roem. men staek' dan ydel
stoffen.
De schilder heeft natuur
hier net op 't hooft getroffen:
Gelijk Pigmalion, wiens allebasten beelt,
7
Omhelzens waerdigh, van het leven niet verscheelt.
En
vraeghtge wie hier slaept, en slaepende zoo schoon is:
Men heetze VENUS, mits zy ieders hart ontvonkt
Door haer
bekoorlijkheit, en wont wat zy belonkt,
En hierom hoeftze torts, noch
pijlen, boogh, noch wapen.
Volkomenheit is al het lichaem ingeschapen,
En elk byzonder lidt, op zijn vereischte maet,
Staet
even stout, en vol, en wraekt al wat misstaet.
Men ziet het bloet gezont
door 't blanke vel heengloeien:
Gelijk de morgenlucht, als 't licht
begint te groeien:
Gelijk een gloeientheit, by heldren zonneschijn,
Door dunne zijde van een purpere gordijn,
De witte
pronkzael verft. al slaepen al de zinnen,
Noch tuight dit dat de brant
natuurelijk van binnen
Niet rust te werken, en het vier in d'adren
speelt,
Hoewelze uit zeeschuim en zout water wert geteelt.
24
Deze is de vruchtbaerheit, en 't zaet, en zout der
dingen.
Zy teelt, en onderhout, en haere straelen dringen
Door 't
lichaem van 't Heelal, en worden noit gestuit.
Zoodaenigh beelden haer
van outs de wijzen uit,
Niet om afgodery te planten en leeraeren *
,
Maer ons de werken van natuure t'openbaeren.
De
leerzucht volght hier vlak het leven, geen papier
Noch print, noch
stambeelt, om door zulk een middel 't vier
Des kunstbeminners meer
t'ontvonken en ontsteeken
Door levend vleesch, geen verf, met kunst op
doek gestreken.
Is Cipris slaepende zoo schoon datze ieder blaek',
35
Zy zal noch schooner zijn in 't oogh, wanneerze ontwaek
Uit
haeren zoeten droom. dan zullenze al bewogen
De ziel zien speelen in den
spiegel van haere oogen,
Een hemelsch diamant, als flonkrende gestarnt,
Dat in onze oogen uit den derden hemel barnt.
Ontluiktze dan den mont, nu stom en zonder spreeken,
Hoe zalze 't hart
van Mars niet morselen en breeken,
42
Dien zy in haeren schoot ontharnast en onthaelt,
Waerop een
luchte wolk van minneschuttren daelt,
Om bey de harten der gelieven aen te prikken,
Dan
met hun vleuglen weêr te koelen en verquikken.
Een schilder, die natuur
best uitbeelt quijt zich braef.
Wie zich aen iemant bint blijft eeuwigh
ieders slaef.
Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci
Wie het nuttige aan het
aangename paart, verwerft bijval
1 Apelles* (ca.352 - 308 VC) werd geboren op Kos en
was een van de beroemdste
antieke
schilders.
7 Pigmalion was de vrouwenhatende
koning van Cyprus. Hij smeekte Afrodite
het door hem zelf vervaardigde beeld ziel en leven te schenken.
24
Venus werd volgens de mythe uit zeeschuim geboren.
35 Cipris
(Kypris). Een van de vele namen van Afrodite (Gr)
of Venus (Rom). Zij werd geboren (zie 24) in Cyprus of Cythera
42
Mars en Venus worden meestal als een echtpaar voorgesteld
morselen: breken.
Joos Winghe "Muziekgezelschap"
Simon Vouet "Slapende Venus"
Op de zelve slaepende Venus
Joost van den Vondel
Men brogt, toen lust
en kunst in 't renperk t'zaemen liepen,
De schaduwe en het licht op
doeken en panneel.
't Een steekt op 't ander af. De schaduwen verdiepen.
Het licht verheft zich uit het duister. 't eene deel
Behoeft het andere. het voorste staet in d'oogen
Heel sterk, en 't achterste verschiet voor ons gezicht.
't Gelyken van
dees beide is van een groot vermogen.
De dwergh vergroot den reus, de hut
een hoogh gesticht.
Dus baert de schilderkunst ook zoons van
duisternissen,
Die gaerne in schaduwe verkeeren, als een uil.
Wie
't leven navolght kan verzierde schaduw missen,
En als een kint van 't
licht gaet in geen scheemring schuil.
Hy schildert zonder schim en
schaduw. Zoo volgt Koning
De heldere natuer: en vraeght men waer dit
blykt?
Van Venus, die hier slaept, en geen schildry gelykt,
Noch
verf, maer vleesch en bloet. Jupijn komt neêrgesteegen,
17
Verslingert op het schoon van een volschapenheit,
Niet in
zijn eigen schijn, maer als een gouden regen.
Heeft Zeuxis kloek penseel de vogels zelfs verleit,
20
Hier wort het hooft der
goôn door schildery bedrogen.
Zoo wort de schilderkunst allengs in top
voltogen
17 Jupijn:
Jupiter (Rom); Zeus (Gr)
20
Zeuxis was een beroemd Grieks schilder (ca. 400 VC). Hij zou vruchten
zo
natuurgetrouw hebben geschilderd, dat vogels erop afkwamen.
.jpg)
.jpg)
Simon Vouet "Parnassus"
 |
 |
 |
| The Holy Family with Sts Elizabeth, John the Baptist and Catherine | Toilet of Venus | Woman Playing the Guitar |
Jacopo Tintoretto "Susanne en de ouderen"
Op een Italiaensche Schildery Van Susanne
Joost van den Vondel
De zuivere SUSAN,
schier naeckt, en badtgereet,
Bewaert noch d'eerbaerheit van vore met
haer kleet,
Zoo zuiver als het vleesch, en ziet eerst om, beladen
Of
iemants oogh zich zoeckt in 't eenzaem te verzaden
Met aen te zien
hetgeen den man alleen betaemt.
Zy verft zorghvuldighlijck met schaemroot
en beschaemt
De wang, uit achterdocht voor onbeschaemde schalcken.
Haer flonckrende oogen zien noch wackerer dan valcken
Door lommer, en
door loof; dat voelt alree het vuur,
Den gloet der schoone kole; een
terghsel van Natuur,
Met Salomons vernuft noch geene bron te blussen.
Geluckigh is de mont, die zulck een' mont magh kussen,
Dat kopken van
robyn voor een alleen gespaert.
Maer let aendachtighlijck met welck een'
schuwen aert
Zy u den rugge biet om 't voorste te beschermen.
Bezie de
schouders eens, den neck, den rugh, en d'armen,
Dat levendighe albast,
die hooghsels, en dat diep,
Dat ronden op zijn maet. Tuskaensch vernuft,
hoe sliep
De Schilderkunst zoo lang, om entlijck dus t'ontwaecken?
Kan
doove verf ons borst, vol sneeuw en ysgangk, blaecken?
Hier leeft geen
Schildergeest met verwen, en penseel;
Hier hangt geen kunstigh beelt zoo
los uit zijn panneel;
Het schijnt door Angelo uit marmersteen gehouwen.
't Gezicht van zulk een deught en kuische zon der vrouwen
Verruckt ons
t'overtreên de steenigende wet,
Die met een hagelbui den gryzen 't hooft
verplet.
Hier voelt Sint Pauwels zelf den zelfstrijt door zijn leden,
En sneuvelt, zoo hy niet gewapent met gebeden
Van boven wort gesterckt
door hemelsche genâ.
De Schildergeest heeft schult: men wijte hem de scha
Der zielen, die in 't net van deze vlechten dwalen;
Naerdien hy zijn
penseel ontvonckte aen zonnestralen
Van oogen, daer de Min hem levende
uit verscheen.
Had Josef deze vrouw haer schoonheit zien ontkleên,
Zy
hoefde hem met kracht den mantel niet t'ontrucken;
Hy hadze zelf
gesmeeckt, en onder 't nederbucken
Aenminnigh aengezocht, 't en waer een
Engel zelf,
Zijn hoeder, afgedaelt van 't starrelicht gewelf,
Zijn
hart in steen verkeerde, en uitdoofde al de vieren,
Die door 't
ontvonckbre bloet en zeên en aders zwieren.
O Schoonheit, al te kuisch,
en waert een Konings gunst,
Zoo strijckt Natuur de vlagh, ter eere van de
Kunst.
.jpg)
.jpg)
Jacopo Tintoretto "Susanne en de
ouderen"
| home | tekenlog | schilderijen | ruimtelijk werk | grafiek | reprocitaat | kunst kolom | video/ audio | fotografie | tekeningen |
| contact |