De Akelei (Dürer)

Ida Gerhardt

Toen hij het kleine plantje vond,
boog hij aandachtig naar de grond
en dan, om wortels en om mos
groef hij de fijne aarde los,
voorzichtig - dat zijn hand niets schond.

Behoedzaam rondom aangevat
droeg hij het langs het slingerpad
van bos en akker voor zich uit,
en schoof het thuis in 't licht der ruit
zoals hij het gevonden had.

Dan, fluitende en welgezind
mengde hij zoekend eerst de tint;
diepblauw en zwart ineengevloeid,
met enk'le druppels rood doorgloeid,
dat het tot purper samenbindt.

En uur aan uur trok stil voorbij;
zó diep verzonken werkte hij,
dat het hem soms was of zijn hand
de vezels tastte van de plant-
zo glanzend kwam de omtrek vrij.

Totdat het gaaf te prijken stond:
de wortels scheem'rend afgerond,
het uitgesprongen groene blad
scherp in zijn karteling gevat
tegen de lichte achtergrond;

de bloemkroon purper violet,
de hokjes om het hart gebed
en boven de geknikte steel
de honingsporen, het juweel
vijfvlakkig: kantig neergezet.

In 't vallend donker toefde hij
nog dralend bij zijn akelei;
dan, in het laatste licht van 't raam
schreef hij de letters van zijn naam
en 't jaartal glimlachend erbij.

Uit: Kosmos, Santpoort, 1940

Eduard Flor
Kleurenets, drie drukgangen, 24 x 16 cm
Druk: Loes de Haan, Hilversum

‘Ida Gerhardt zag Dürer en Dürer’s Akelei in haar gedicht.
Tot nu toe heb ik geen bloem als Akelei herkend, maar dat ligt aan mijn beperkte botanische kennis.

Het gedicht bracht mij er echter toe om tussen de lijnen, vormen en maten van Dürers prent te dwalen. Het kostte mij dan ook moeite om niet tussen de bladeren van 1526 te verdwalen. Maar dezelfde lijnen, vormen en maten zo te interpreteren dat ze wat dichter bij 1988 kwamen en mij zo vertrouwd werden.

Dat mijn prent toch alleen op een Akelei lijkt inspireert mij nog zolang tussen Dürer’s lijnen te gaan dwalen totdat ik ze helemaal bevrijd heb van zijn Akelei van 1526.’

foto Eduard Flor door Taco Anema


Albrecht Dürer Zelfportret in bontmantel 1500

De Akelei staat in de kunstgeschiedenis voor nederigheid en verwijst ook naar Maria's smarten. De Franse naam van deze bloem is ancolie, wat pijn en verdriet betekent.
Ik vond één afbeelding van de Madonna waarbij het kind een tak met akeleien in de hand houdt. Maria al voorbereidend op haar verdriet? Volgens de website van de kerk in Nordhausen waar dit paneel toegeschreven aan Karel van Soest hangt werd de plant ook gezien als geneeskrachtig (heilpflanze) en is het hier als symbool voor het goede (das Heil) dat Jezus de wereld brengt. Het schilderij werd rond 1420 geschilderd.