De Akelei (Dürer)

Ida Gerhardt

Toen hij het kleine plantje vond,
boog hij aandachtig naar de grond
en dan, om wortels en om mos
groef hij de fijne aarde los,
voorzichtig - dat zijn hand niets schond.

Behoedzaam rondom aangevat
droeg hij het langs het slingerpad
van bos en akker voor zich uit,
en schoof het thuis in 't licht der ruit
zoals hij het gevonden had.

Dan, fluitende en welgezind
mengde hij zoekend eerst de tint;
diepblauw en zwart ineengevloeid,
met enk'le druppels rood doorgloeid,
dat het tot purper samenbindt.

En uur aan uur trok stil voorbij;
zó diep verzonken werkte hij,
dat het hem soms was of zijn hand
de vezels tastte van de plant-
zo glanzend kwam de omtrek vrij.

Totdat het gaaf te prijken stond:
de wortels scheem'rend afgerond,
het uitgesprongen groene blad
scherp in zijn karteling gevat
tegen de lichte achtergrond;

de bloemkroon purper violet,
de hokjes om het hart gebed
en boven de geknikte steel
de honingsporen, het juweel
vijfvlakkig: kantig neergezet.

In 't vallend donker toefde hij
nog dralend bij zijn akelei;
dan, in het laatste licht van 't raam
schreef hij de letters van zijn naam
en 't jaartal glimlachend erbij.

Uit: Kosmos, Santpoort, 1940

Mariette Linders
Lijnets, zwart/wit 49,5 x 34 cm
Druk: M. Linders, Grafisch Atelier Utrecht

‘In 1989 schaatsen op het bevroren water van een meer uit de ijstijd.
Een Akelei, Ida Gerhardt, Albrecht Dürer. Nico van Ravestein vond in een droge Spaanse rivierbedding enkele zuiver gevormde roodbruine kristallen. Die steentjes duiken voortdurend op in de tekeningen. ‘De honingsporen.’ Mijn kristal heeft natuurlijk geen vijf vlakken, maar zes, waar al tekenend natuurlijk vijf vlakken van gemaakt zijn. En de Akelei in de knop bestaat uit vijf boogjes; ontdekte ik al wandelend over het slingerpad.’

foto Mariëtte Linders door Taco Anema


Albrecht Dürer Zelfportret in bontmantel 1500

De Akelei staat in de kunstgeschiedenis voor nederigheid en verwijst ook naar Maria's smarten. De Franse naam van deze bloem is ancolie, wat pijn en verdriet betekent.
Ik vond één afbeelding van de Madonna waarbij het kind een tak met akeleien in de hand houdt. Maria al voorbereidend op haar verdriet? Volgens de website van de kerk in Nordhausen waar dit paneel toegeschreven aan Karel van Soest hangt werd de plant ook gezien als geneeskrachtig (heilpflanze) en is het hier als symbool voor het goede (das Heil) dat Jezus de wereld brengt. Het schilderij werd rond 1420 geschilderd.