De Akelei (Dürer)

Ida Gerhardt

Toen hij het kleine plantje vond,
boog hij aandachtig naar de grond
en dan, om wortels en om mos
groef hij de fijne aarde los,
voorzichtig - dat zijn hand niets schond.

Behoedzaam rondom aangevat
droeg hij het langs het slingerpad
van bos en akker voor zich uit,
en schoof het thuis in 't licht der ruit
zoals hij het gevonden had.

Dan, fluitende en welgezind
mengde hij zoekend eerst de tint;
diepblauw en zwart ineengevloeid,
met enk'le druppels rood doorgloeid,
dat het tot purper samenbindt.

En uur aan uur trok stil voorbij;
zó diep verzonken werkte hij,
dat het hem soms was of zijn hand
de vezels tastte van de plant-
zo glanzend kwam de omtrek vrij.

Totdat het gaaf te prijken stond:
de wortels scheem'rend afgerond,
het uitgesprongen groene blad
scherp in zijn karteling gevat
tegen de lichte achtergrond;

de bloemkroon purper violet,
de hokjes om het hart gebed
en boven de geknikte steel
de honingsporen, het juweel
vijfvlakkig: kantig neergezet.

In 't vallend donker toefde hij
nog dralend bij zijn akelei;
dan, in het laatste licht van 't raam
schreef hij de letters van zijn naam
en 't jaartal glimlachend erbij.

Uit: Kosmos, Santpoort, 1940

Joop Vegter
Mezzotint, 4-kleuren, 9,5 x 9,5 cm
Druk: J. Vegter, Doorn

‘In mijn mezzotinten probeer ik te laten zien dat de meest gewone dingen uit het dagelijkse leven om ons heen onze aandacht verdienen: de kleur van een bloem, het licht in een waterdruppel, de vorm van een appel.
Door concentratie en aandacht voor details probeer ik stilte te laten zien; een moment van meditatie. Om even stil te staan bij die “gewone” dingen om je heen. Diezelfde concentratie, diezelfde aandacht voor detail bij het lijken naar zo’n gewoon wondertje als een akelei proefde ik uit het gedicht van Ida Gerhardt. Al werkend werd die gewone Akelei ook vreemd, geheimzinnig: gewoon en mystiek vloeiden ineen.’

foto Joop Vegter door Taco Anema


Albrecht Dürer Zelfportret in bontmantel 1500

De Akelei staat in de kunstgeschiedenis voor nederigheid en verwijst ook naar Maria's smarten. De Franse naam van deze bloem is ancolie, wat pijn en verdriet betekent.
Ik vond één afbeelding van de Madonna waarbij het kind een tak met akeleien in de hand houdt. Maria al voorbereidend op haar verdriet? Volgens de website van de kerk in Nordhausen waar dit paneel toegeschreven aan Karel van Soest hangt werd de plant ook gezien als geneeskrachtig (heilpflanze) en is het hier als symbool voor het goede (das Heil) dat Jezus de wereld brengt. Het schilderij werd rond 1420 geschilderd.