Antoine Watteau

Marcel Proust

De schemering gaat nu boom en gezicht aanstippen
met zijn nachtblauwe mantel, zijn masker ver en traag;
een wolk van kussen wolkt rond alle matte lippen …
het vage wordt nu dierbaar en het nabije vaag.

De maskerade, ver en melancholiek,
maakt het gebaar van liefde vals, triest en charmant.
Gril van de dichter – of veeleer minnaarsverstand,
de liefde dient versierd, maar knap en bijdehand -
vandaar bootjes en picknicks, stiltes en muziek.

Antoine Watteau

Marcel Proust

Crépuscule grimant les arbres et les faces,
Avec son manteau bleu, sous son masque incertain ;
Poussière de baisers autour des bouches lasses...
Le vague devient tendre, et le tout près, lointain.

La mascarade, autre lointain mélancolique,
Fait le geste d'aimer plus faux, triste et charmant.
Caprice de poète - ou prudence d'amant,
L'amour ayant besoin d'être orné savamment -
Voici barques, goûters, silences et musique.

zie ook: Proust - Cuyp, Proust - Potter en Proust - van Dijck

Reynaldo Hahn

Laten we voor de aardigheid nog eens meeluister naar wat Paul Witteman in zijn rubriek Wederhoor in de Volkskrant schrijft over Reynaldo Hahn:
(...) "Laten we ruim honderd jaar terug gaan in de tijd. We zijn in Parijs in het fin de siècle. Het decor is de salon van de excentrieke prinses Mathilde de Metternich, een nicht van Napoleon, waar in het weekeinde de elite bij elkaar komt. Er wordt gedronken, gegeten, gedebatteerd en muziek gemaakt, in die volgorde. Een 6-jarige jongen (of is het een meisje?)  in een zwart zijden kostuum speelt muziek van Scarlatti achter de vleugel. Na het applaus is er veel 'oh' en 'ah' te horen. De prinses is trots op haar ontdekking. Het jongetje, vertelt ze opgewonden, heet Reynaldo Hahn en is de zoon van een steenrijke Duitse ondernemer en een vrouw uit Venezuela, dat verklaart zijn donkere teint. 'Hij wil componist worden' zegt prinses Mathilde op een bijna samenzwerende toon. Het gezelschap snobs gromt instemmend.
Ruim tien jaar later in een andere salonbijeenkomst laat Reynaldo zijn eerste liederen horen op tekst van Victor Hugo. Hij begeleid zichzelf op de piano. 'Si mes vers avaient des ailes', als mijn verzen vleugels hadden zingt hij met zijn hoge stem. Wanneer het publiek uit de betovering ontwaakt, breekt de discussie los. Hoe had de puber deze volwassen melodie kunnen bedenken? Kwam dat door de tekst van het onsterfelijke gedicht van Hugo? Gaat de tekst boven de muziek? Het debat wordt op steeds hogere toon gevoerd. Er wordt meer wijn geschonken. Zien we daar de schrijver Marcel Proust binnenkomen?

Proust zou later spreken over “het geniale  muziekinstrument dat Reynaldo Hahn heet” . Dat ging over de stem van de componist, die zichzelf begeleide als een Bob Dylan avant la lettre.
Proust kon het mooi zeggen dus we laten de schrijver van A la recherche du temps perdu zelf aan het woord over een concert van Hahn: “ Met zijn hoofd licht achterovergebogen en zijn melancholieke, wat laatdunkende mond waaruit de ritmische stroom ontsnapte van de mooiste, de droevigste en de warmste stem die ooit heeft bestaan, omhelst dit geniale muziekinstrument dat Reynaldo Hahn heet alleharten en maakt alle ogen nat door de huivering van bewondering die ver om zich heen grijpt en die ons doet beven,ons een voor een doet buigen in een stille, plechtige golving van korenaren in de wind.” Het wonderlijke is niet dat Proust en zijn medeluisteraars zo onder de indruk waren van een componist die we tegenwoordig nog nauwelijks kennen, maar dat Hahn kennelijk zijn eigen liederen zong terwijl hij zichzelf begeleidde. Dat zag je zijn beroemde tijdgenoten Fauré, Saint-Saën en Debussy niet doen.
Zingen en tegelijkertijd spelen is een vak apart, maar op de poppodia wordt dagelijks bewezen dat het kan. Bij de meeste zichzelf begeleidende zangers trekken handen en stem gelijk op, maar een enkeling slaagt erin ze onafhankelijk van elkaar te besturen. Bob Dylan bijvoorbeeld kan vrij over een strakke begeleiding heen zingen, alsof het ritme van zijn vingers niet voor zijn stem bestaat. Het schijnt dat hij daarom stevig heeft moeten oefenen. Zou Hahn dat ook hebben gekund? Misschien.
Hahn componeerde in de regel bescheiden pianopartijen zonder aandacht vragende tegenstemmen. Ook vermeed hij doorgaans halsbrekende toeren voor stem en vingers tegelijk. In Infédilité, bijvoorbeeld, wordt een eenvoudig akkoordpatroon slechts een keer onderbroken door een kort liedje, en juist dan zwijgt de stem. Op hun beurt hebben de vingers rust bij de moeilijkste sprong van de stem. Ook in Fêtes galantes zorgt Hahn ervoor dat stem en vingers elkaar niet te veel in de haren zitten. Maar soms is de combinatie van zingen en spelen veeleisender. In Á Chloris spelen de vingers een soort pastiche op barokmuziek dwars door de zanglijn heen, en in Tyndaris schuift de stem over het strakke metrum van de begeleiding. Echt een lied voor Bob Dylan zou je zeggen. Eigenlijk componeerde Hahn een soort weemoedige popliedjes – adembenemend in hun eenvoud, pretentieloos en volmaakt van stemming en kleur. Geen wonder dat Proust de ogen niet droog hield.

Proust en Hahn (1875 - 1947) zullen minnaars worden, een relatie die twee jaar duurt, tot de schrijver van A la recherche du temps perdu verliefd wordt op weer een andere jongeman. Hij versleet er velen in korte tijd. Infidelité heet het mooiste lied van Hahn, op tekst van Gautier. Het was in de beau monde van Parijs voor iedereen duidelijk welke overspelige geliefde Hahn op het oog had als hij zong; 'Er is niets veranderd behalve jij'." (...)
Door de notenbalk hiernaast aan te klikken kunt u het lied Infidelité beluisteren.

foto van Reynaldo Hahn door Nadar 1898