Jacob Jordaens 'Sater en boer'

De boer en de sater

S. Vestdijk

Naar Jordaens

Hij zag, hoe het verwenscht geslacht twee maal
Een luchtstroom uitblies, beurt'lings koud en heet;
Schuw zocht hij naar een tooverrookspiraal,
Die - koel of warm - hun in het neusgat gleed.

Híj kan slechts wegen met éen enk'le schaal.
Dampend en klam is nooit hetzélfde zweet.
Dus, moeizaam klanken spellend tot hun taal,
Zei hij, dat hij wel weg wou, dat 't hem speet. -

De vrouw schijnt 't ook te spijten, meer omdat
Zij zulke naaktheid, roodgebruind en glad,
Nog nooit een schaamtetakje zag versieren...

En 't is ook meer hierom dan om 't debat,
Dat onze boer, die doorblaast dat het spat,
Hem in den stal wijst bij de and're dieren.

Jacob Jordaens
Antwerpen 1593 -1678 Antwerpen Siegen
Sater en boer
Oliverf op doek op paneel 174 x 205 (na?) 1620

Jacob Jordaens
Antwerpen 1593 -1678 Antwerpen Siegen
Jordaens was medewerker op het atelier van Rubens in antwerpen. Hij voerde opdrachten uit voor opdrachtgevers aan het Engelse, Zweedse, Deense en Nederlandse hof (schilderingen in Huis ten Bosch te Den Haag). Hij had vooral in zijn latere werk een voorkeur voor boerse en boertige onderwerpen, een voorkeur die zelfs blijkt uit zijn weergave van religieuze taferelen. Een aantal van zijn voorstellingen was kennelijk zo populair, dat hij ze in een aantal versies schilderde.

Het schilderij is een uitbeelding van een verhaal van de Griekse fabelschrijver Aesopus: een sater, op bezoek bij een boerenfamilie, ziet tot zijn verbazing dat de boer zowel warm als koud kan blazen. Hij warmt zijn koude handen met zijn adem, maar blaast daarna in de hete soep om hem af te koelen.
Jordaens schilderde een aantal versies van dit kennelijk populaire onderwerp. Waarschijnlijk heeft Vestdijk zich gebaseerd op de versie in München en niet op die in Brussel of Kassel. Niet alleen omdat hij nogal wat gedichten geschreven heeft naar aanleiding van schilderijen in de Alte Pinakothek in München, die hij enkele malen bezocht had (ook zijn roman Het vijfde zegel werd geïnspireerd door het tot die collectie behorende schilderij van El Greco De heilige Jacobus Major), maar vooral omdat het gedicht juist bij deze afbeelding van de fabel aansluit. Anders dan de beide andere genoemde versies biedt deze Sater en boer Vestdijk de mogelijkheid het tafereel in erotische zin te interpreteren, al is daar wel enige goede, of kwade, wil voor nodig. Vestdijk is niet geïnteresseerd in het verhaal van de fabel. Bij hem wordt de boerin aangetrokken door de naaktheid van de vreemde gast. Haar man is daar bepaald niet van gediend.

Jacob Jordaens 'Sater en boer'